Indeks Historyczny Panzer III

25.7.43 o 2:15 wpływa pisemny rozkaz korpusu; o 2:30 Panz.G.R. 111 wyrusza. Do rana spokój na froncie, utrzymuje się jednak aktywność lotnicza wroga. Grupa pancerna i I./Panz.G.R. 110 (bez 1 Kp.) zostają zgodnie z planem wyciągnięte jako rezerwa uderzeniowa dywizji. O 7:50 meldunek do korpusu (telefonicznie do szefa): przy szybko wymaganym użyciu dywizji części użyte w HKL nie mogą być wyciągnięte w dzień; decyzja korpusu, że te części mają wtedy pozostać w HKL; ponieważ marsz dywizji ze względu na drogi i tak zajmie trochę czasu, użyte części prawdopodobnie da się mimo to zluzować w porę przez 332. I.D. O 8:30 dowódca Panz.A.R. 119 melduje łączność z dowódcą A.R. 332; II./Panz.A.R. 119 jest użyty; propozycja dowódcy Panz.A.R. 119: zostawić ten dywizjon w rejonie Kasazkoje i nie wymieniać go, co byłoby konieczne przy jego przyciąganiu, na le.F.H.Abt. 108, żeby przy wyciągnięciu 11. Panz.-Div. cały rejon na wschód od Worskli nie został bez artylerii. O 9:10 punkt obserwacyjny i lotnicy rozpoznawczy melduje ruchy wsteczne na drodze Bykowka – Jakowlewo: działa i czołgi; o 9:12 telefoniczna orientacja korpusu; korpus zrazu nie uważa takich ruchów za ruchy odejścia. O 10:00 Panz.G.R. 111 w komplecie dotarł do nowego rejonu. Dalszy przebieg dnia na froncie spokojny. Własne rozpoznanie lotnicze nie wykazuje dowożenia nowych sił wroga; zamiarów ataku nie widać. Brak lotnictwa wroga; własna osłona myśliwska. Rozpoznanie dróg przez Aufkl.-Abt. do rejonu Doniec – Wyssloje – Rollbahn na Kursk – Schurawlinyj zakończone i jest oceniane. Rozmowa z 332. I.D. o wydzieleniu ostatniej użytej kompanii I./Panz.G.R. 110.

26.7.43 w nocy spokój na froncie, niewielka aktywność lotnictwa zakłócającego; przedpołudnie bez szczególnych wydarzeń. O 9:55 wstępna informacja szefa LII. A.K. (drutem): 1 pułk 11. Panz.-Div. zluzuje prawdopodobnie 1 pułk 57. I.D. w rejonie Dorogotsch – Iwanowskaja Lissiza; o 10:15 odpowiednia orientacja dla Panz.G.R. 111; o 11:35 odpowiedni rozkaz LII. A.K. przez F.S.; o 11:45 rozkaz dla Panz.A.R. 119 (drutem) i rozkaz wysłania komand przednich dla jednego dywizjonu artylerii (II.) i dla 1./Panz.-Jäg.Abt. 61 do wprowadzenia w przejmowany odcinek przy I.R. 167 (Kosilowo); rozkaz wymarszu zluzowujących oddziałów nastąpi; zluzowanie prawdopodobnie w nocy 28/29.7. O 12:05 szef LII. A.K. informuje na zapytanie o stosunki, jakich należy się spodziewać przy G.R. 164: szeroki odcinek, ale dobrze rozbudowana pozycja z drutem i minami; wróg nie pokazuje czołgów; ze względów bezpieczeństwa Panz.G.R. 111 ma być jednak przekazana 1 bateria Stu.Geschtz.Abt. 911 i podporządkowana na czas użycia; o 14:00 odpowiedni rozkaz dla dowódcy Stu.Geschtz.Abt. 911, który przybył na Div.Gef.Std. O 15:00 słaby atak piechoty wroga z czołgami po silnym przygotowaniu artyleryjskim; własne części pancerne biorą udział w obronie przy 215,4; atak wroga staje, jego czołgi się cofają. O 17:00 nowy atak wroga na szerokim froncie; o 18:00 z opancerzonej grupy rezerwowej 10 czołgów do 224,2; o 18:05 meldunek do szefa LII. A.K. drutem: szef potwierdza, że za ten odcinek wciąż odpowiada 6. Panz.-Div.; o 18:55 czołgi wroga w północnej części Kamenny Log w walce z własnymi działami szturmowymi; o 19:40 telefon Ia XXXXVIII. Panz.-Korps: „bierze do wiadomości”, że dywizja nie ma jeszcze wiążącego rozkazu o wyciągnięciu i przeniesieniu; przed 332. I.D. tymczasem utracono wzg. 233,6; o 21:00 szef LII. A.K. rozkazuje na zapytanie, że dywizja ma być gotowa do marszu od rana 27.7; zwraca się mu uwagę, że do tego konieczne jest jeszcze dziś w nocy zluzowanie 1 kompanii (I./Panz.G.R. 110); o 21:10 rozkaz dla Panz.-Rgt. 15 (drutem do dowódcy): by własne siły pancerne jak najdłużej móc zostawić za słabą HKL 332. I.D., należy rozpoznać, jak te czołgi można odciągać także w dzień niezauważenie przez wroga; o 22:00 ponowna orientacja G.R. 677, Panz.A.R. 119 i Panz.G.R. 111; o 22:35 szef LII. A.K. drutem: zluzowanie przy 215,4 (1 Kp. I./Panz.G.R. 111) ma przeprowadzić 167. I.D.

26.7.43 w uwagach strony bocznej KTB (S0562): „Division vernichtet heute seit Beginn des Rußlandfeldzuges durch die der Division kriegsgliederungsmäßig unterstellten Truppenteile den 2001. Sowjet-Panzer” (dywizja niszczy dziś, od początku kampanii rosyjskiej, przez oddziały podlegające jej wg organizacji wojennej, 2001. czołg sowiecki). W uwagach drugiej strony bocznej (S0564): „Der 2001. Panzerabschuß der Division wird in den Erläuterungen zum Wehrmachtbericht um 22,00 Uhr gebracht” (2001. zestrzelenie czołgu przez dywizję zostanie podane w objaśnieniach do komunikatu Wehrmachtu o 22:00).

27.7.43 w nocy spokój, niewielki obustronny ogień zakłócający. O 6:30 zluzowanie 1 kompanii I./Panz.G.R. 110 przez części 167. I.D. zakończone; kompania przybywa do batalionu. O 8:45 telefon szefa XXXXVIII. Panz.-Korps: „bierze do wiadomości”, że dywizja nie ma wiążącego terminu wyjścia, ale że przygotowania do marszu części przeznaczonych do zluzowania G.R. 164 poczyniono. Przed frontem 332. I.D. własny atak z wsparciem czołgów w celu odzyskania 233,6. O 10:45 rozkaz LII. A.K. (telefonicznie przez szefa): dywizja zostaje zwolniona z podporządkowania LII. A.K. i ma wszystkimi częściami wyruszyć w marsz do rejonu na zachód od Graiworon; o 10:47 rozkaz marszu dla Panz.G.R. 111; o 11:00 rozkaz dla oficerów ordynansowych o marszu wg tabeli czasowej. O 12:15 rozkaz XXXXVIII. Panz.-Korps Ia (drutem): dywizja ma się zebrać nie w obowiązujących od 5 dni rejonach, lecz w rejonie Saretschje – Iwanowskaja Lissiza – Poros – Lugowka; decyzja dowódcy dywizji: ponieważ nie można już zatrzymać wydanych rozkazów i wyznaczyć nowych rejonów, ruchy wygasają; dywizja zostanie potem przeniesiona z tego rejonu do nowego rejonu na północ od Worskli; odpowiedni meldunek do XXXXVIII. Panz.-Korps. O 12:30 sztab dywizji zmienia stanowisko do Alexandrowka, gotowy ok. 18:00. W ciągu wieczora i nocy oddziały przybywają mniej więcej planowo do rejonów zbiórki.

Przygotowania do ponownego przeniesienia dywizji w 2 dni marszowe: 28.7.43 wyruszają Panz.A.A. 11 o 10:00, Panz.Jäg.Abt. 61 o 12:00, Stu.Geschtz.Abt. 911 o 10:00, H.-Flak-Abt. 277 o 13:00, San.-Truppen 61 o 18:00, sztab dywizji o 15:00; 29.7.43 Panz.-Pi.Btl. 209 o 11:00, Panz.A.R. 119 o 9:00, Panz.-Rgt. 15 o 7:00. 28.7.43 przemieszczenia oddziałów przebiegają początkowo planowo, ale silna ulewa po południu mocno je opóźnia; udaje się jednak w zasadzie zakończyć planowane ruchy do zapadnięcia ciemności. Ostateczne stanowisko dowodzenia dywizji Duneika gotowe od 17:00. H.Flak-Abt. 277 dostaje zadanie rozpoznania ewentualnych zadań obrony przeciwlotniczej. Ustna rozmowa z Ia 57. I.D. na stanowisku dowodzenia dywizji: rozważenie możliwości szybkiego zluzowania przez zwarte użycie kolejnego dywizjonu artylerii 11. Panz.-Div.

29.7.43 planowane ruchy marszowe znów ruszają zgodnie z czasem. Rozpoznanie dróg zakończone przez Panz.-Pi.Btl. 209 i mapa dróg nowego rejonu kwaterunkowego dostarczona przez XXXXVIII. Panzerkorps pokazują, że prawie wszystkie drogi na północ, które wchodzą w grę przy możliwym użyciu, nie nadają się, zwłaszcza dla czołgów i dział szturmowych, mimo że korpus wcześniej opisywał te drogi jako zupełnie użyteczne; dywizja dzieli rejon odpowiednio i zgłasza to korpusowi. O 11:30 rozkaz rozpoznania dla Panz.-Rgt. 15. Na zapytanie wg rozmowy z Ia 57. I.D. korpus zgadza się na dalsze użycie dywizjonu artylerii, bo przyspiesza to też zluzowanie własnych użytych części. O 11:05 rozkaz dla Panz.A.R. 119 (oficerem ordynansowym): III./Panz.A.R. 119 zluzowuje I./A.R. 157 57. I.D. i zostaje jej podporządkowany; komanda przednie do Starossellje. Marsz ostatnich oddziałów do ostatecznego rejonu kwaterunkowego zakończony. O 12:12 rozkaz korpusu o dalszej budowie pozycji; po południu prace przygotowawcze (HKL w odcinku Panz.G.R. 111, druga pozycja i pozycja ochronna artylerii przed rejonem kwaterunkowym dywizji). Odprawa z dowódcą Panz.G.R. 110; zostaje wyznaczony jako dowódca sztabu budowy i po uprzednim rozpoznaniu i podziale dywizji kieruje przyspieszoną rozbudową 2. pozycji. Noc bez szczególnych wydarzeń. 30.7.43 rozkaz dla Panz.G.R. 111 o rozbudowie HKL; rozkaz dla oddziałów (telefonicznie do adiutantów) o wykonaniu budowy pozycji; prace przygotowawcze i rozpoznania do budowy pozycji. 31.7.43 zakończenie rozpoznania do budowy pozycji w odcinku zachodnim; początek robót ziemnych; odprawa z saperem korpusu o użyciu saperów w pracach na drogach dywizji na północny wschód i północ.

Od 1.8.43 do 20.9.43 dywizja jest podporządkowana XXXXVIII. Pz.-Korps. Wg spisu w KTB Nr. 11 w tym okresie: walki w rejonie Graiworon, odejście na odcinek Boromlja, walki na północ od Achtyrki, odejście na pozycję Olesochnja oraz walki odwrotowe na zachód od Worskli między Achtyrką a Oposchnją.

2.8.43 o 06,00, po nocnej zmianie III./Gren.Rgt.164 (57. I.D.) przez II./Panz.Gren.Rgt.110, dywizja przejmuje odcinek Panz.Gren.Rgt.111 (II./Panz.Gren.Rgt.110 podporządkowany PGR111). Dodatkowo podporządkowane są 1./Panz.Jäg.Abt.61 i 1./Stu.Gesch.Abt.911.

3.8.43 o 08,45 XXXXVIII. Pz.-Korps (wróg atakuje LII. A.K.) nakazuje zaalarmować grupę pancerną (Panz.-Rgt.15), I./Panz.Gren.Rgt.110 i I./Panz.Art.Rgt.119 i przesunąć je do Striguny do dyspozycji 4. Panzer-Armee. Podporządkowanie korpusowi pozostaje bez zmian, użycie tylko przez armię; odmarsz ok. 11,30.

Od 04,30 4.8.43 atak wroga siłą batalionu piechoty na I./Panz.Gren.Rgt.111 i włamanie; kontratak Panz.Aufkl.Abt.11 pod Nowo i Russkaja Beresowka. I./Panz.Gren.Rgt.111 broniło odcinka 9 km przy bardzo małych stanach i cofnęło się na północny skraj obu Beresowka; utracono łączność z jedną kompanią.

4.8.43 do dywizji podporządkowano batalion 332. I.D. (III./Gren.Rgt.678) oraz kompanię ochrony sztabu korpusu. W rejon Potschajewo przybyła 7. Pz.-Div., której dowódca został wprowadzony w sytuację w sztabie dywizji o 16,00.

Od 06,25 5.8.43 rosyjski atak po silnym przygotowaniu artyleryjskim; ok. 08,30 atak ok. 20 czołgów wroga wzdłuż Rollbahn na południe. Oba bataliony Panz.Gren.Rgt.110 i III./Gren.Rgt.678 zostają rozbite, między PGR111 a PGR110 powstaje luka 6 km. 7. Pz.-Div. kontratakuje wzdłuż Rollbahn na północ.

5.8.43 pierwsze elementy grupy pancernej docierają o 16,35 do Lomnaja i podejmują walkę z czołgami wroga. Wieczorem korpus nakazuje utrzymać linię 218,5 – Iwanowskaja Lissiza – 213,3, a Ia korpusu żąda wypadu do Pokrowka zgodnie z rozkazem armii.

W KTB wspomniano poległego dowódcę pułku Panz.Art.Rgt.119 (data śmierci w tekście nie jest podana). 5.8.43 o 20,45 zatwierdzono tymczasowe dowodzenie pułkiem przez dowódcę Heer.Flak-Abt.277.

6.8.43 Panz.-Rgt.15 oczyszcza Golowtschino (09,15); III./Panz.-Rgt.15 w ciężkiej walce z silnymi działami Pak w Iwanowskaja Lissiza. O 15,40 II./Panz.-Rgt.15 wchodzi w południowy skraj Chotmyshsk, ale zdobycie miejscowości uznano za niemożliwe i batalion wycofano; ok. 16,00 atak 15 czołgów wroga z kot. 213,3.

Po południu 6.8.43 czołgi wroga pojawiają się w Graiworon (Panz.Pi.Btl.209 przejmuje obronę). O 19,05 30 czołgów wroga wdziera się do północnej części Dorogoschtsch; o 20,00 Panz.Gren.Rgt.110 odpiera atak na Dorogoschtsch (ok. 12 czołgów wroga zniszczono), rozproszone oddziały cofają się.

6.8.43 Panz.-Rgt.15 melduje o 19,05 brak paliwa uniemożliwiający wykonanie zadania, a o 19,20 trudności zaopatrzeniowe (nie może oderwać się od wroga). Stu.Gesch.Abt.911 zostaje o 19,10 zgłoszona jako całkowicie rozproszona i bez dowódcy po jego wypadnięciu.

7.8.43 grupa Lomnaja zostaje odcięta przez zablokowanie mostów w Graiworon (01,40); Gruppe Buchholz (Panz.Gren.Rgt.110) jest tymczasowo podporządkowana 7. Pz.-Div. (do 09,17). Korpus nakazuje cofnąć grupę Lomnaja nad Worsklę i utworzyć front obronny. O 12,00 Panz.Aufkl.Abt.11 opuszcza Lomnaja po udanym kontrataku i wysadza 3 mosty.

7.8.43 obserwowano ok. 20, potem 22 czołgi wroga i kolumnę ok. 50 pojazdów (15,00–15,40); ok. 45 czołgów i 1–3 bataliony piechoty wroga stoją pod Popowka (16,45). O 15,50 korpus nakazuje cofnięcie w nocy 7/8.8.43 na linię Tarassowka–Dernowoka. Mosty na Worskli i Worskliza są wysadzone, Panz.-Rgt.15 i Panz.Aufkl.Abt.11 mają się przebijać do Achtyrki (16,45). Stanowisko dowodzenia dywizji: 06,00 Jesdozkoje, 13,30 Poshnja, 18,00 Petschiny.

7.8.43 grupa Lomnaja jest zaopatrywana z powietrza (19,45) i ma dotrzeć do Trostjanetz. Gruppe Lauchert (Panz.-Rgt.15 z podporządkowanymi) zatrzymuje się o 23,00 na północ od Bairak, dalej na Achtyrkę.

7.8.43 o 10,45 rozkaz dla Panz.-Rgt.15: z resztkami artylerii i grenadierów pancernych, maszerując przez Golowtschino, przebić się na zachód.

7.8.43 o 12,35 rozkaz dla Panz.Aufkl.Abt.11: marsz pod dowództwem Kdr. Panz.Gren.Rgt.111 z podporządkowanymi Panz.-Rgt.15, I./Panz.Gren.Rgt.110 i częścią Panz.Artl.Rgt.119 do Bolschaja Pissarewka i na północny zachód od niej.

8.8.43 o 05,05 Gruppe Buchholz (Panz.Gren.Rgt.110) zostaje wyrzucona z Poshnja, nowa pozycja pod Dernowoje. Gef.Std. przenosi się o 13,30 do Ljudcha i ok. 16,45 jest zagrożone przez czołgi wroga od północy; ewakuacja przebiega bez strat osobowych. Trostjanez znajduje się pod ostrzałem czołgów i zostaje opuszczony (17,00), silne włamanie u Panz.Gren.Rgt.110; wieczorem pułk odchodzi na Boromlja.

8.8.43 Ib otrzymuje zadanie przeczesania kompanii warsztatowej w poszukiwaniu sprawnych czołgów i skierowania ich do Gef.Std. O 18,50 Panz.Gren.Rgt.110 dociera do Feldlager 2,5 km na zachód od Ljudsha w eskorcie 3 czołgów Panther przydzielonych przez korpus.

Od 07,00 9.8.43 Panz.Gren.Rgt.110 zdobywa Trostjanez atakiem ze wschodu na zachód. Resztki Panz.-Rgt.15, Panz.Aufkl.Abt.11, Panz.Artl.Rgt.119, Panz.Jäg.Abt.61 i Stu.Geschtz.Abt.911 przebiły się do Achtyrki; grupa pancerna z 20 czołgami dociera do Trostjanez (08,28). Panz.Gren.Rgt.110 z Panz.-Rgt.15 zdobywa też Ssmorodino.

9.8.43 dowódca 4. Panzer-Armee Generaloberst Hoth jest o 10,00 w sztabie dywizji. Stan dywizji wg KTB: siły bojowe spadły do minimum, stan fizyczny i zwłaszcza moralny załóg jest „bedenklich”, współdziałanie rodzajów broni niemożliwe. Panz.Gren.Rgt.111 zbiera się w Klimentoff i musi być całkowicie na nowo wyposażone i uzbrojone (braki w broni przeciwpancernej i drobnym sprzęcie); środki łączności utracone, sztaby do ponownego sformowania.

9.8.43 o 19,50 XXXXVIII. Pz.-Korps nakazuje wstrzymać atak i bronić się za odcinkiem Boromlja. Dywizja broni odcinka od południowego skraju Trostjanez do ujścia Belka-Bach do Boromlja (Panz.Gren.Rgt.110 po prawej, Panz.Gren.Rgt.111 po lewej); sąsiedzi: z prawej LII. A.K. (19. Pz.-Div.), z lewej 7. Pz.-Div.

10.8.43 odejście na odcinek Boromlja przebiega bez trudności, wróg infiltruje do Belka. O 12,20 atak kompanii z czołgami u mostu: jedyny sprawny Sturmgeschütz zniszcza 2, a potem kolejne 4 czołgi T34. Wieczorem akcja „Zuckerfabrik” (I./Panz.Gren.Rgt.111, Panz.Pi.Btl.209, wszystkie sprawne czołgi): cukrownia zdobyta, wróg trzyma jeszcze lasek na zachód od niej, który zdobyto ok. 22,15; „Eigene Verluste”. Belka ponownie obsadzona przez Panz.Aufkl.Abt.11 (21,15), objawy rozkładu i zmęczenia.

11.8.43 o 04,00 atak słabego batalionu piechoty wroga na północ od Stanowa, kontratak. O 12,15 stany: Aufkl.Abt. ok. 50 ludzi, I./Panz.G.R.111 ok. 80, II./Panz.G.R.111 ok. 100; Div.-Führer melduje dowódcy korpusu, że oddziały są „am Ende ihrer Kraft”, a oficerów o odpowiedniej osobowości jest niewielu. O 13,00 wróg dociera do środka Belka, o 16,45 Belka jest oczyszczona; o 17,10 atak batalionu z Trostjanez-Ost (Smorodino) na cukrownię zostaje odparty przez resztki Panz.Pi.Btl.209.

11.8.43 o 10,25 korpus podporządkowuje taktycznie resztki 19. Pz.-Div. (od 16,00). O 10,38 podporządkowana zostaje le.F.H.Abt.818 (2 baterie), o 13,05 bateria Sturmgeschütze z 10 działami do zniszczenia przyczółka wroga. Odcinek do Worskli przejmuje G.D., Panz.G.R.74 z 19. Pz.-Div. stoi w HKL od Worskli do Trostjanez.

Od 04,50 12.8.43 atak „Sandschlucht” na ostatni przyczółek wroga zachodnio od Boromlja: wróg w zasadzie rozbity, straty wroga, zdobycz i jeńcy. O 02,00 Eisenbahnbrücke Trostjanez na Boromlja została wysadzona przez Panz.Pi.Btl.209. Gef.Std. przeniesione o 13,50 do lasu 3 km na północ od Maschtschanka.

12.8.43 o 11,30 Div.-Führer zwraca uwagę szefa korpusu na brak oficerów, w szczególności 4 dowódców batalionów; bataliony prowadzą częściowo bardzo młodzi Leutnanci.

13.8.43 Kampfgruppe 19. Pz.-Div. (z dywizją) atakuje Litowka od 16,30 (przy atakowanej G.D.): o 18,05 Litowka zajęta, o 18,15 korpus ogranicza atak do „gewaltsame Erkundung”; o 21,15 atak przerwany, grupa wróciła do pozycji wyjściowej ze zdobyczą i jeńcami, ale z własnymi stratami.

13–15.8.43 korpus nakazuje przekazanie sił sąsiadom: bateria i potem resztki s.F.H.Abt.101 do 57. J.D. (13.8.43), 4 Sturmgeschütze do Bhf. Boromlja dla 57. J.D. (14.8.43), Alarm-Btl. 332. J.D. z przyczółka Klimentoff do G.D. (14.8.43), Stu.Gesch.Abt.911 podporządkowana 57. J.D. (15.8.43, 17,35).

17.8.43 o 08,45 korpus nakazuje natychmiastowy odmarsz grupy pancernej (Führer Obstlt. v. Lauchert) w rejon na północ od Boromlja do dyspozycji armii; o 10,07 marsz; o 11,02 korpus: grupa ma być początkowo prowadzona przez 11. Pz.-Div.; o 17,20 rozkaz zatrzymania i powrotu do Buimer; o 21,30 grupa staje się rezerwą armii (18.8.43). Ponadto o 11,37 korpus: dywizja ma przejąć odcinek szerokości batalionu od 112. J.D.; o 17,40 W.R.55 w ruchu do rejonu Panz.G.R.111.

Od 05,55 18.8.43 wypad 20–30 ludzi pod Nikitowo odparty; o 06,00 korpus kieruje grupę pancerną do dyspozycji LII. A.K. (Swetalowka); o 08,20 K.G.: 19. Pz.-Div. (poza Panz.G.R.74 i 1 dywizjonem artylerii) wyłączona do dyspozycji armii. O 09,04 wróg przełamuje 112. J.D.: Panz.G.R.111 z Panz.Jg.Abt.61 buduje front przeciwpancerny Grusskoje–211,5, II./Panz.G.R.110 do Buimer; o 10,30 zmiana Gef.Std. do lasu 4 km na wschód od Artemowka.

18.8.43 wróg wspierany czołgami i silną piechotą przełamuje front LII. Korps i posuwa się na południe i południowy zachód; 11. Pz.-Div. prowadzi ciężką walkę obronną, pod Gruschkoje obserwowano 17 czołgów wroga. Wobec głębokiego włamania na lewym skrzydle Div.-Kdr. proponuje odejście na linię Belka–Buimer i korpus się zgadza; Belka musi zostać opuszczona („keine zusammenhängende Front”), wieczorem linia Belka–Buimer jest obsadzona słabymi ubezpieczeniami.

18.8.43 dywizja podporządkowuje sobie rozproszone oddziały 112. J.D. (II./G.R.278 i G.R.110). 19. Pz.-Div. z wyjątkiem Panz.G.R.73 zostaje wyłączona z podporządkowania.

19.8.43 grupa pancerna zostaje podporządkowana 19. Pz.-Div. (rano), lokalne włamania wroga odparto kontratakami. O 08,35 szef korpusu zapowiada odejście dywizji na odcinek Oleschnja (Div. „sträubt sich” przed odejściem za dnia). Odejście o 13,30 przebiega planowo, ariergardy wiążą wroga pod Trostjanez i Stanowaja; wieczorem Gef.Std. 2 km na południowy wschód od Tschupachowka.

20.8.43 o 03,00 dywizja z masą sił jest za odcinkiem Oleschnja; rano 24 czołgi wroga pod Rassochowatoje, włamanie u 19. Pz.-Div. Lewe skrzydło dywizji „in der Luft”, więc Panz.A.A.11 kierowany jest do jego ochrony. Ok. 15,00 włamanie pod Star. Iwanowka zostaje odparte; wróg wprowadza kolumny z północnego wschodu. O 17,30 Gef.Std. przenosi się do lasu 2 km na południowy wschód od Lanratowka.

20.8.43 o 17,00 Div.-Führer melduje dowódcy korpusu: w razie ataku wroga w którymkolwiek miejscu brak środków i rezerw; wojsko jest przemęczone dwoma miesiącami ciągłych walk, stany są tak małe, że co 100–200 m stoi jeden żołnierz. Proponuje skrócenie frontu i odejście na pozycję cięciwy; K.G. odpowiada, że istnieje ścisły rozkaz trzymania się za wszelką cenę.

21.8.43 o 04,00 wróg przełamuje front na styku 11./19. Pz.-Div. i z ponad 10 czołgami dociera do Oleschnja; zapora przeciwpancerna zostaje przełamana, bo Sturmgeschütze odeszły z linii uzupełnić amunicję. O 05,15 kontratak (czołgi, Sturmgeschütze, Panz.Pi.Btl.209), o 09,45 Oleschnja jest oczyszczona. Ok. 10,00 ok. 20 czołgów wroga maszeruje na Bardanowka, ok. 11,00 ok. 600 piechoty wroga stoi w Pjatkin; od 16,00 Stuka na Pjatkin i Martynowka. O 17,35 Oleschnja zostaje opuszczona (ok. 12 czołgów wroga w miejscowości), wieczorem wróg zajmuje Gorjaistowka i wdziera się do Star. Iwanowka.

21.8.43 o 13,25 Panz.-Rgt.15, dotąd użyte w 19. Pz.-Div., ponownie podlega 11. Pz.-Div.; o 22,30 korpus informuje o rozkazie dla 19. Pz.-Div., by przejęła osłonę pancerną przeciw Pjatkin, co uwolni czołgi dywizji.

21.8.43 o 14,40 zapas amunicji artylerii wynosi ok. 10 pocisków na baterię (meldunek do korpusu); występują trudności z kierowaniem pojedynczymi Sturmgeschützami z powodu awarii łączności.

22.8.43 o 00,30 stan I./Panz.G.R.110 wynosi 43 ludzi; o 01,50 reszta I./Panz.G.R.110 zostaje okrążona w Star. Iwanowka, o 07,00 przebija się na zachód; II./Panz.G.R.111 odchodzi na południowo-wschodni skraj Gorjaistowka. O 01,15 Div.-Führer melduje szefowi sztabu korpusu, że bez dopływu nowych sił dywizja nie jest w stanie dalej prowadzić obrony; odpowiedź: walkę obronną ma prowadzić grupa pancerna dywizji.

22.8.43 podporządkowano dywizji: Fla-Btl.(mot)616 (ok. 05,00), Pi-Lehr-Btl.1 i Pi-Btl.48 (06,20), części W.R.55 (06,35). Korpus w ciągu dnia nakazuje, że Pi-Lehr-Btl.1 i Pi-Btl.48, o ile już rozmieszczone, zostają przy dywizji; 19. Pz.-Div. ma zamknąć włamanie od południa, 11. Pz.-Div. uczestniczy od zachodu.

22.8.43 atak grupy pancernej na Star. Iwanowka z udziałem saperów (od 07,50) zostaje o 11,30 zatrzymany przez silną obronę Pak, moździerzy i artylerii. Wieczorem atak dociera do środka Star. Iwanowka, ale zatrzymuje go ciemność; o 23,40 dowodzenie atakiem na 23.8.43 przejmuje Kdr. Panz.-Rgt.15 (Panz.-Rgt.15, I./Panz.G.R.110 bez 1. kompanii, Pi-Lehr-Btl.1, Pi-Btl.48).

23.8.43 od 05,00 atak 3 batalionów piechoty wroga z Oleschnja nie powiódł się; atak własny w rejonie Star. Iwanowka — zniszczono 2 czołgi T34; o 09,00 Star. Iwanowka jest w całości w rękach własnych, lecz między Star. Iwanowka a Budnoje pozostaje luka. Wieczorem wróg zbliża się piechotą do HKL; lotnictwo własne w ciągu dnia ok. 150 maszyn. O 07,15 K.G. przekazuje dywizji szczególne uznanie O.B.

24.8.43 do godz. 06,20: o 01,00 atak 1–2 kompanii na Nowopostroika odparty; o 04,00 II./Panz.G.R.110 z częścią Panz.-Rgt.15 atakuje teren jarów (zniszczono 1 czołg T34); w Budnoje włamanie wroga z czołgami i desantem piechoty, kontratak. Dalszy ciąg dnia w źródle nie zachował się (brak strony KTB 159).

25.8.43 odejścia przebiegają planowo, HKL zostaje obsadzona, Pi-Lehr-Btl.1 i Pi-Btl.48 zwolnione do XXIV. Pz.-Korps. O 16,45 wydano rozkaz odejścia w nocy 25/26.8.43; korpus został poinformowany o niemożności osłony 6-km otwartej flanki (dolina Worskli zabagniona i trudna do przejścia czołgami). O 18,00 Gef.Std. przenosi się do lasu na północny zachód od Laski, odejście rozpoczęto o 19,30.

26.8.43 ariergardy (Panz.G.R.110 przy kot. 202,4, Panz.G.R.111 1 km NW od Gidony); o 07,35 K.G.: atak wroga z czołgami i piechotą w kierunku Lewtschenki i Sinkiw, 19. Pz.-Div. musi trzymać, więc 11. Pz.-Div. ma uderzyć z Grun na zachód-południowy zachód. O 11,00 wróg z czołgami z Iwachi na południe; o 12,30 ariergardy odchodzą pod silnym naciskiem (prawa do Rubany, lewa na południowy skraj Grun); wróg zajmuje m.in. Rybalske i Bandury. Wieczorem zbliża się czołgami i działami szturmowymi z Grun na południe i południowy zachód.

26.8.43 Fla-Btl.(mot)616 przekazany 19. Pz.-Div. (10,06; połowa Heer.Flak-Abt.277 przechodzi do Panz.G.R.110), III./W.R.55 zwolniony (przed południem), II./W.R.55 do 19. Pz.-Div. (19,00). O 18,15 Panzer A.O.K. 4 zatwierdza cofnięcie HKL; o 15,00 Panz.Aufkl.Abt.11 przesunięta do lasu na północny wschód od Belsk.

26.8.43 o 17,00 odprawa dowódców: z tyłów i taborów zestawiane są jednostki alarmowe (Heer.Flak-Abt.277 i Stu.Gesch.Abt.911 po baterii pieszej; w Panz.Gren.Btl. po 3 kompanie strzeleckie łączone w 2 kompanie; Stu.Gesch.Abt.911 do 2 baterii; Panz.Jäg.Abt.61 do 1 kompanii); 1./Panz.A.R.119 zestawiona jako kompania piechoty.

27.8.43 ariergardy odchodzą pod ostrzałem Pak i moździerzy; wróg zajmuje m.in. południową część Jassenowoje. O 15,30 włamanie na szerokim froncie u Panz.G.R.110, kontratak wszystkimi rezerwami; w północnej części Budy włamanie wroga zostaje po południu oczyszczone. Od 20,00 odejście do nowej HKL, opóźnione nowym atakiem wroga; o 19,00 nowy Gef.Std. w lesie 2 km na południowy wschód od Kurtiukowo.

28.8.43 wróg przez noc przenika między Panz.Pi.Btl.209 a I./Panz.G.R.110, łączność jest utracona, sytuacja nieczytelna. O 08,30 dywizja postanawia atakiem odtworzyć linię od wschodniego skraju Belsk do kot. 173,2; o 14,00 kontratakiem z czołgami uzyskano zwarty odcinek na wschód od Belsk. Głównym problemem pozostaje łączność z 7. Pz.-Div.; korpus nakazuje prawe skrzydło do kot. 94,2.

28.8.43 do Laski przybywa Div.-Kampfschule (10,15); dywizja zmuszona jest oddać większość uczniów pułkom. Fla-Btl.(mot)616 po przybyciu zluzował Heer.Flak-Abt.277; resztę Kampfschule odesłano do Glinsk.

30.8.43 o 11,45 dowódca 4. Panzerarmee Generaloberst Hoth jest w sztabie dywizji; Div.-Führer melduje, że przy obecnej sile dywizja nie jest w stanie odeprzeć ataku wroga większego stylu.

31.8.43 od 08,00 godzinny ogień zaporowy na cały odcinek, o 09,00 atak wroga: włamanie do obu batalionów Panz.G.R.110 i I./Panz.G.R.111; pozycja ubezpieczająca wzdłuż wału (+23,0), duża luka między pułkami. Panz.-Rgt.15 do kontrataku na północ od Cholodiwschtschina; włamanie przed I./Panz.G.R.110 usunięto o 12,30; resztki całkowicie rozbitego I./Panz.G.R.111 zbierają się w Ssarantschewka; Panz.Aufkl.Abt.11 odpiera 4 ataki. O 14,10 Div.-Führer proponuje cofnięcie frontu (linia wzdłuż Tatarenwall); Panz.-Rgt.15 uderza w kierunku Dobshok, o 18,40 czołgi wroga są w Dobshok.

31.8.43 o 15,00 le.Art.Abt.818 czasowo przechodzi pod rozkazy 19. Pz.-Div.; o 18,45 korpus podporządkowuje Pi.Btl.666. O 21,15 K.G. nakazuje cofnięcie HKL (linia 3,0 – 186,4 – Bachabschnitt – Vieh-Kolchos – Ssarantschewka-Süd – Timtschenka; łączność z 7. Pz.-Div. przy brodzie Mlinki, z 19. Pz.-Div. przy Timtschenka).

1.9.43 o 03,30 odejście z silnymi ariergardami przebiega planowo; w ciągu dnia wiele wypadów siłą kompanii odparto; wieczorem nacisk na ariergardy pod Tatarenwall, kontratak Panz.-Rgt.15, ariergardy wycofane po zmroku. Wg oceny szefa sztabu wróg zaatakuje 2.9.43 szerokim frontem, ma do dyspozycji 4–5 dywizji i przewagę artylerii, własna HKL jest słabo obsadzona.

1.9.43 trudności: brak środków łączności i słaby wkład sił z taborów i jednostek alarmowych, co częściowo niekorzystnie wpływa na ducha kompanii; wydano rozkazy rozwiązania i przegrupowania jednostek alarmowych, Kampfschule i kursów podoficerskich.

2.9.43 Pi-Btl.666 mimo rozkazu korpusu użyty na prawym skrzydle Panz.G.R.111; kot. 190,3 musi być oddana; o 12,30 piechota wroga przełamuje ubezpieczenia Pi-Btl.209; 13,15 atak 120 ludzi na kot. 186,4 odparty, o 16,10 atak z czołgami na 186,4. O 18,15 włamanie na prawym skrzydle Panz.A.A.11; o 23,22 Panz.A.A.11 nie zdołało odbić silnie obsadzonej kot. 186,4.

3.9.43 o 07,00 kot. 186,4 chwilowo odzyskana, o 07,40 znów w rękach wroga; o 11,45 oczekiwany atak wroga się zaczął (cel 180,4); o 12,45 II./Panz.-Rgt.15 zajmuje 186,4; o 16,35 dwoma kontratakami włamanie zostaje częściowo zamknięte, częściowo prawie usunięte; o 17,45 prawa grupa pancerna zajęła +3,0, lewa kot. 180,4.

3.9.43 wg meldunków: karabiny maszynowe tak zabłocone, że po wyczyszczeniu dopiero gotowe do użycia (07,40); rezerw do kontrataków brak po przeczesaniu taborów i rozwiązaniu Ersatz-Btl. i Kampfschule (07,45); s.F.H.-Munition bardzo skąpa (14,15); nie wszystkie czołgi zdolne do jednoczesnego użycia (szkody techniczne i działanie wroga); ciągłe wypadanie cennych działek 2 cm Flak przez rozerwania luf z powodu amunicji zapalająco-burzącej (16,35).

3.9.43 o 17,50 szef korpusu zapowiada: dywizji zostaną podporządkowane pod Art.Rgt.Stab z.b.V.70 le.F.H.Abt.818 i s.F.H.Abt.108 (RSO) do działania za prawym skrzydłem (Arko 144) oraz Straßenbau-Btl. z rejonu Sinkiw do Batki. O 19,30 meldują się Kdr. Artl.Rgt.Stb.z.b.V.70 i Kdr. W.R.55.

4.9.43 o 04,00 wróg przenika niepostrzeżenie przez zagłębienie wzdłuż zachodniego Tatarenwall, przechodzi przez stanowiska Panz.A.A.11 i wdziera się do Batki; kontratak lewej grupy pancernej zatrzymuje atak. Kot. 180,4 jest kilkakrotnie tracona i odzyskiwana (16,00 w rękach własnych, o 19,00 część wschodnia znów utracona); wieczorem grupa pod dowództwem IIa dywizji walczy ciężko na północno-zachodnim skraju Batki; korpus proponuje zablokować drogę do Oposchnja przy użyciu Panz.Pi.Btl.209.

4.9.43 o 05,45 zgłasza się adiutant Radf.Straßenbaubtl.507 (batalion zebrał się w Rjabuschin bez rozkazu marszu); o 13,35 batalion przybywa i zostaje podporządkowany Panz.G.R.110. O 08,15 K.G. informuje o podporządkowaniu G.D. XXXXVIII. Panzerkorps i planowanym ataku G.D. po usunięciu sytuacji pod Sinkiw w odcinku 11. Pz.-Div.

5.9.43 o 08,43 rozkaz korpusu: G.D. przejmuje do 17,00 odcinek od Worskli do Batki (wył.), a do 6.9.43 06,00 odcinek do kot. 180,4 włącznie; Panz.-Rgt.15 podporządkowane G.D. na czas ataku; 11. Pz.-Div. przejmuje 6.9.43 o 05,00 odcinek od 180,4 (wył.) do St. Michaelowka (włącznie). O 11,30 K.G. omawia atak G.D. w 3 grupach z rejonu Glinsk–Batki na północ; Div.-Kdr. proponuje zamiast tego atak z rejonu 180,4 na wschód.

5.9.43 po południu wróg posuwa się w kierunku Oposchnja (z czołgami od 14,00), Panz.Pi.Btl.209 ustępuje; o 16,10 wróg obszedł prawe skrzydło Panz.A.A.11 i wdarł się do wschodniej części Batki, Panz.-Rgt.15 z Aufkl.Abt. oczyszcza Batki (zakończono 18,45). O 17,45 włamanie na styku batalionów Panz.G.R.111, zatrzymane o 18,55 (wróg: piechota, 2 działa szturmowe, 2 czołgi). O 16,50 meldunek do korpusu o całkowitym braku rezerw.

6.9.43 nocą i rano odparte włamania i ataki; o 09,15 korpus nakazuje cofnięcie lewego skrzydła na linię Timtschenka-Süd – wzgórza na południe od Pankoff i Knjashewa. O 12,00 silny atak z lasu na południe od Ssarantschewka, „empfindliche eigene Ausfälle”; o 15,50 wróg przesącza się przez wysokie pola słoneczników, a o 16,40 Div. melduje, że wobec takiego przenikania jest „völlig machtlos”. O 18,15 Panzer-Abt., II./Panz.A.R.119 i bateria Nebelwerfer razem zniszczyły 7 czołgów wroga.

6.9.43 nowy podział odcinka dywizji (wieczorem): prawe — Panz.G.R.110 (bez II.), Pi-Btl.666, Stu.Gesch.Abt.911, 1.(Sf)/Panz.Jg.Abt.61; środek — Panz.G.R.111 z podporządkowanym Fla-Btl.(mot)616; lewe — Panz.A.A.11 z Panz.Pi.209 i H.Fl.Abt.277; II./Panz.G.R.110 rezerwa dywizji; Panz.-Rgt.15 do dyspozycji; artyleria wg grup, III./W.R.55 pod Panz.A.R.119. Radf.Straßenbaubtl.507 po zluzowaniu ma być zwolniony; o 19,00 zapowiedź zluzowania przez G.D. do kot. 180,4 włącznie.

W nowym podziale odcinka (6.9.43) Stu.Gesch.Abt.911 ma „z.Zt. nur 1 Wagen einsatzbereit” (tylko 1 sprawny wóz).

7.9.43 G.D. nie jest w stanie zluzować planowo, wróg sączy się do lasów NW od Batki i do Batki-Nord (02,00); o 04,00 dywizja przejmuje nowy odcinek, o 08,20 G.D. uważa, że kot. 180,4 trzeba oddać. W ciągu dnia ataki wroga na cały odcinek (kot. 167,0 chwilowo utracona, odzyskana kontratakiem), ciężkie walki II./Panz.G.R.110; o 18,00 Gef.Std. do Kirilo Annowka; wieczorem wróg z czołgami dociera do Batki i Dranye.

7.9.43 o 16,45 Korps nakazuje zagięcie prawego skrzydła na wysokość 2,5 – 177,3 oraz zwolnienie i oddanie Pi-Btl.666; dywizja może wydłużyć odcinek w lewo, gdyż przybyło ok. 40 ludzi uzupełnienia dla Panz.Aufkl.Abt.11. O 18,40 telefoniczny rozkaz korpusu o przesunięciu dywizji w lewo (linia +2,5 – +0,1 – +3,7 – 177,7).

8.9.43 rano ruch ugrupowania pancernego (grupa StuG przy 177,3, dwie grupy czołgów); o 10,55 rozkaz odejścia na tylną linię z powodu włamania u 19. Pz.-Div. (K.G. wydaje rozkazy na miejscu). O 18,15 kontratak przy kot. 167,0 udany, 2 czołgi wroga zniszczone pod Chripki; o 19,00 wróg z batalionem włamuje się zachodnio od Rollbahn na lewym skrzydle; o 23,00 odejście w zasadzie udane, mosty na południe od Rjabuschin wysadzone mimo ataku wroga.

8.9.43 sztab i III./W.R.55 zwolnione do 19. Pz.-Div.; 3 czołgi skierowane na północ od Arteljarschtschina dla wsparcia prawego skrzydła 19. Pz.-Div.

9.9.43 od 04,00 obrona nowej HKL, ariergardy pod Risnyki i Strelewschtschina walczą z rozpoznającym wrogiem; o 12,20 wszystkie czołgi Panz.-Rgt.15 zebrane na północnym skraju Pokrowskoje. O 16,25 batalion wroga z ponad 10 czołgami atakuje od kot. 130,1, włamanie do Panz.G.R.111, Aufkl.Abt. cofa się walcząc do północnego skraju Arteljarschtschina; o 19,15 grupa pancerna zniszczyła 2 czołgi i 4 działa szturmowe wroga; o 22,10 wróg z 6 czołgami włamuje się do północnej części Arteljarschtschina, próba kontrataku w ciemności nie powiodła się.

9.9.43 o 15,20 szef sztabu zapowiada możliwe cofnięcie HKL (noc 9/10.9.43); Div. proponuje linię 172,6 – 169,3 – 170,1 – 165,0 i zgłasza, że wskazana linia wydłuża odcinek o 4 km (więcej niż odcinek pułku). O 18,45 armia nie zatwierdza cofnięcia, HKL ma być utrzymana, włamania usuwane kontratakami; korpus planuje kontratak z grupą pancerną G.D.

9.9.43 o 17,15 ostatnie sprawne działo Flak 8,8 cm wypadło; o 22,30 Stu.Gesch.Abt.911 została ponownie zestawiona w 2 baterie (po 4 działa) i podporządkowana Panz.G.R.110 i Panz.G.R.111, sztab pozostaje przy Panz.G.R.110.

10.9.43 dwie kolejne próby Aufkl.Abt. zdobycia Arteljarschtschina rano nie powiodły się (10,45). Panz.G.R.111 odpiera atak z czołgami; HKL jest już obsadzona tylko grupami i podwójnymi posterunkami; w rejonie Risnyki rozpoznanie lotnicze wykazuje ok. 40 czołgów wroga. O 16,45 atak czołgów z piechotą na Panz.G.R.110 — przeciwstawić można tylko resztkę dział szturmowych; czołgi wroga od północy nie zostają zatrzymane; wieczorem odejście na nowe stanowiska, o 19,00 Gef.Std. do Cholodnaja Balka.

10.9.43 o 13,40 do dywizji przyznana II./Art.Abt.108 (Div. zgłasza zastrzeżenia do przydzielonego odcinka); o 15,00 K.G. na Gef.Std., nowy rozkaz armii — rozpoznania i przygotowania odejścia przyspieszone.

11.9.43 rano wróg wchodzi do Galijka (07,35 atak piechoty z 6 czołgami z kot. 170,2); o 12,45 Panz.Pi.Btl.209 traci ostatniego oficera i cofa się, Aufkl.Abt. oczyszcza Korezkij; o 16,00 atak 5 kompanii piechoty na 2./Panz.A.A.11 zostaje odparty gwałtownym kontratakiem. O 18,30 atak 4 czołgów T34 z piechotą na Panz.G.R.111, wróg wdarł się w stanowiska, kontratak; kot. 165,0 w walce (21,00), kontratak nieudany (22,30), „Mannschaften total erschöpft und völlig durchnäßt”; kontratak zaplanowany na świt.

11.9.43 o 21,25 Div. po raz kolejny melduje, że rosnący brak amunicji artyleryjskiej stawia pod znakiem zapytania obronę na 12.9.43

12.9.43 rano włamanie Dubini zostaje zamknięte z udziałem grupy pancernej; o 05,00 Panz.G.R.111 atakuje kot. 165,0, o 05,45 jest w rękach własnych; o 11,00 kolejny atak wroga na 165,0 i wzgórze na wschód od niej. O 10,10 korpus: włamanie na lewym skrzydle 19. Pz.-Div. — 11. Pz.-Div. ma umożliwić zluzowanie Pi-Btl.19 grupą pancerną i przejąć jego odcinek, co wydłuża HKL o 2 km; Div. melduje, że piechotą nie może go obsadzić.

12.9.43 po południu korpus informuje, że cofnięcie HKL prawdopodobnie nie nastąpi (19. Pz.-Div. umocniła się), ale rozkaz zluzowania Pi-Btl.19 przez 11. Pz.-Div. pozostaje; o 14,05 zapowiedź, że G.D. musi rozciągnąć się w lewo; o 16,45 nowe granice odcinków. Div. obserwuje koncentrację wroga w Gontari i Grischki (5 czołgów, kolumny ciężarówek), przesuwa punkt ciężkości z prawej na lewą i melduje „außerordentliche Verknappung von Artl.-Munition”.

13.9.43 od północy do 03,00 silny ogień moździerzy z ok. 3 baterii na Panz.Aufkl.Abt.11; 19. Pz.-Div. przerywa oczyszczanie i cofa linię, oddając Dubini i Tarany. O 07,00 korpus informuje o głębokim włamaniu u 19. Pz.-Div. i nakazuje wysłać grupę pancerną pod Kdr. Panz.-Rgt.15, którą dywizja z własnej decyzji wysyła od razu; o 11,00 korpus przekazuje dowodzenie połączoną grupą Kdr. Panz.-Rgt. 19. Pz.-Div., Kdr. Panz.-Rgt.15 zostaje zwolniony. Po południu rozpoznanie lotnicze wykazuje zamaskowane skupisko piechoty i czołgów w rejonie Arteljarschtschina–Logodi; ok. 16,20 atak batalionu na kot. 170,1 odparty z wysokimi stratami wroga (17,00).

13.9.43 rano ustalono zluzowanie prawego skrzydła Panz.A.A.11 przez G.D.; o 13,30 zamiast Panz.Pi.Btl.209 do Panz.G.R.110 kierowany jest nowo sformowany pluton piechoty Fla-Btl.(mot)616 z 2 działami 2 cm. O 17,30 G.D. zajmuje kot. 169,3 i przejmuje prawe skrzydło dywizji, o 19,40 oddaje ją, o 22,35 zajmuje ponownie.

14.9.43 od 12,00 atak wroga w szerokim froncie z 3 czołgami z rejonu Logodi (kierunek 165,0) i batalion piechoty z rejonu na zachód od Gontari; wróg zajmuje Nowosselowka; kot. 165,0 chwilowo utracona, odzyskana. O 15,10 kontratak czołgów z zachodu, o 16,30 Nowosselowka odzyskana („erhebliche blutige Verluste”, zniszczono czołgi, działa szturmowe i Pak wroga); wróg wycofuje się w kierunku Logodi; wieczorem 15 czołgów wroga w marszu na 165,0, nie atakują.

14.9.43 Oberbefehlshaber der 8. Armee zostaje wprowadzony w sytuację w sztabie dywizji; zgłoszono mu przede wszystkim złe zaopatrzenie artylerii w amunicję.

14.9.43 wg wieczornej oceny planowany kontratak na wrogie stanowiska Gr.W. jest „aus Munitionsgründen zunächst nicht durchführbar”, bo nie wiadomo, kiedy dojdą nowe przydziały amunicji artyleryjskiej.

15.9.43 72. J.D. przejęła odcinek 19. Pz.-Div.; korpus przyznaje dywizji III./W.R.55 z 2 bateriami (potem zwolnioną do 72. J.D.). O 18,55 rozkaz korpusu: do zamknięcia luki (przyczółek Ssawinzy – Chomutez) powstaje ruchoma kampfgruppe z G.D., 11. Pz.-Div. i 72. J.D. pod Kdr. Pz.Rgt.15; 11. Pz.-Div. wydziela części Panz.-Rgt.15 i Panz.A.R.119, dotarcie do Baranowka 16.9.43 o 05,00. Dywizja zgłasza gotowość wydzielenia grupy 6 czołgów; planowany na 16.9.43 atak na Logodi odwołano (18,35).

15.9.43 o 18,20 szef sztabu zwraca uwagę na złą sytuację amunicyjną, szczególnie 7,5 cm Spreng — użycie czołgów i działa szturmowych przeciw celom niepancernym jest prawie niemożliwe.

Gruppe v. Lauchert wyrusza w nocy 15/16.9.43; o 10,25 16.9.43 armia zatwierdza cofnięcie do tylnej linii wcześniej rozpoznanej, Div. proponuje cofnąć tylko lewe skrzydło do kot. 164,2 (łączność z 72. J.D.), korpus zgadza się (10,45); od 19,00 odejście przebiega planowo; 17.9.43 rano nowa HKL jest obsadzona, ariergardy cofają się do Romanki.

17.9.43 w ciągu dnia wypad w przedpole przed Panz.G.R.110 zmusza wroga do odejścia mimo silnej Pak; o 15,30 atak batalionu z rejonu na zachód od Logodi odparty; o 16,00 Gef.Std. do Woronjantschina. Od 19,00 odejście bez nacisku wroga, w nocy trudności z ciemnością i błotem (ariergardy przy kot. 171,1 i skraju Ssulimy); 72. J.D. odpowiada za zniszczenie wszystkich mostów na Psell.

17.9.43 z powodu ciągłych deszczy pogarsza się zaopatrzenie; Gruppe v. Lauchert (zabezpieczająca lewe skrzydło 72. J.D.) stoi prawie bez paliwa. O 23,40 wątpliwe, czy zdąży się cofnąć; 72. J.D. proszona jest o wysadzenie mostu Shishaki na Psell dopiero po jej przejściu.

18.9.43 o 07,20 Div.-Führer ponownie prosi szefa sztabu korpusu o pilne przydziały paliwa (decydująca kwestia przy odejściach wielkiej skali w złych warunkach pogodowych); zauważa też, że składy amunicji nie wydają amunicji, a przy pośpiesznej ewakuacji składów nagle przydzielają amunicję, której nie da się odebrać; ewakuacja ludności w rejonie dywizji jeszcze się nie zaczęła. Ariergardy odpierają kolejne ataki.

18.9.43 o 21,15 Stu.Gesch.Abt.911 (2 baterie) zostaje ponownie podporządkowana bezpośrednio dywizji: po baterii do współpracy z Panz.G.R.110 i 111, części jednej z baterii do Panz.A.A.11.

20.9.43 lewa grupa pancerna ariergard rozbija piechotę wroga (nad ranem), wróg atakuje ponownie i jest znów rozbity; kontrataki pancerne pod Nikolajewka i Shorschewka kończą się sukcesem „unter Einbringung zahlreicher Beute” (do południa); o 18,30 atak kilku kompanii na zachód od Nikolajewka odparty przez Panz.A.A.11 z wysokimi stratami wroga.

20.9.43 o 08,00 rozpoznanie dróg: mosty na Chorol nie wytrzymają czołgów, przez Psell przejście tylko pod Belo Zerkowka; Div. uważa za właściwe zamknąć od razu trójkąt rzek Psell–Chorol, zamiast etapowych odejść. O 11,25 szef sztabu informuje o nowych zamiarach korpusu: G.D. przejmie dodatkowo odcinek 11. Pz.-Div., a 11. Pz.-Div. ma być wycofana i zebrana przy przejściu przez Psell pod Belozerkowka i podporządkowana III. Panzerkorps; o 14,52 rozkaz korpusu o zbiórce; o 21,00 Fla-Btl.(mot)616 wyłączony z podporządkowania.

20.9.43 wg rozpoznania sytuacji u III. Panzerkorps (20,00): 6. Pz.-Div. po prawej, Wiking po lewej, front na północ; jedna grupa 6. Pz.-Div. okrążona w Welikaja Ogatschka, atakowana jest przez grupę Pfeffer (podporządkowaną 6. Pz.-Div.). Zadanie 11. Pz.-Div.: zebrać się na zachód od Psell i zabezpieczać na północ; na 22.9.43 planowane odejścia w ramach korpusu na południe.

21.9.43 o 00,00 dywizja przechodzi pod rozkazy III. Panzerkorps (ostatnie części zluzowane przez G.D. dopiero o świcie); o 09,00 Gef.Std. w Morostowschtschina. Nowa sytuacja: wróg maszeruje na południe na zachód od Chorol; nowe zadanie — zbiórka w rejonie Taranowka – Ssemenowka – Otscheretowataja i natychmiastowe ponowne wyruszenie. O 17,00 Gef.Std. w Paniwanowka; dywizja ma przekroczyć Ssula, bo 3. Pz.-Div. nie osiągnęła celu marszu; o 18,55 rozkaz korpusu: przekroczyć odcinek Ssula od świtu, mosty Ssamostje (zabezpiecza SS-Wiking) i Shownin; zadanie — linia Orshiza – Filippowitschi – Belusowka.

21.9.43 o 11,15 Kdr.-Besprechung o kontroli stanu paliwa; o 17,00 korpus ostrzeżony, że bez hojnego przydziału paliwa dywizja nie może wykonać zadania (dotychczasowe przydziały wystarczają tylko na marsz, nie na ruchliwość i walkę); przeprawa Panz.-Rgt.15 i Stu.Gesch.Abt.911 uzgodniona przez most Schownin (z 3. Pz.-Div.), bo oba mosty (Ssamostje i Marwewka) nie nadają się dla czołgów.

22.9.43 o 10,00 dywizja wyrusza; po przekroczeniu Ssula zostaje podporządkowana XXIV. Panzerkorps z zadaniem usunięcia włamania pod Solotonoscha, ale most pod Krapiwna został wysadzony przez 167. J.D. O 17,00 rozkaz korpusu uderzenia przez Solotonoscha jest nie do wykonania; wobec braku nowych zadań (łączność radiowa przeciążona) dywizja samodzielnie zabezpiecza Rollbahn pod Krapiwna i przygotowuje atak ku Ssolotonowka. O 00,00 23.9.43 dywizja ponownie podlega III. Panzerkorps.

23.9.43 dywizja zabezpiecza linię Dengi – Nedina Gora. O 14,15 K.G. podporządkowuje dywizji wszystkie obce oddziały w jej rejonie: G.R.107, I. i II./A.R.34 (34. J.D.), części G.R.475 i 1./Panz.Jg.Abt.112 (112. J.D.), części taborów G.R.331, 339 i 315 (167. J.D.); o 13,00 dywizja zbiera „völlig verworrenen Teilverbände” 34., 112. i 167. J.D. O 15,00 nowe ugrupowanie: Gruppe v. Lauchert (Panz.-Rgt.15, Panz.A.A.11), Gruppe Henze (Panz.G.R.110, II./G.R.107, 1 bateria StuG), Gruppe v. Rhaden (G.R.107 i przydzielone), Gruppe Sperling (Panz.G.R.111 i inne), Panz.Pi.Btl.209 w osłonie Krasnoje West.

24.9.43 wróg próbuje zbudować przyczółek na odcinku Krapiwna i naprawić wysadzony most; Panz.-Rgt.15 z częścią Panz.A.A.11 kontratakuje. O 16,30 wypad grupy pancernej z Kresty rozbija piechotę wroga (ok. 2 kompanie), do kontrataku ruszają I./Panz.G.R.110 i działa szturmowe; o 17,00 atak na kot. 127,0 — wzgórze prawie osiągnięte wieczorem mimo zaciętego oporu.

24.9.43 korpus nakazuje wyłączenie części 167. J.D. (I./Panz.G.R.110 tymczasowo dzielony, by je zluzować w przyczółku); IIa dywizji rozpoznaje ostateczną HKL na południowym brzegu Dniepru; o 18,50 Panz.Pi.Btl.209 ma rozpoznać i przygotować do wysadzenia mosty na trasie odejścia; o 20,00 przygotowania do zwężenia i oddania przyczółka; o 22,00 korpus wydaje rozkaz oddania przyczółka. 25.9.43 do rana trwa wyłączanie G.R.339, 331 i 315, do przedpołudnia zakończono wyłączenie części 112. i 167. J.D.

25.9.43 po południu bardzo udany kontratak zmieszanej grupy (Panz.-Rgt.15, Panz.A.A.11, I./Panz.A.R.119) oraz wypad dział szturmowych Stu.Gesch.Abt.911 i I./Panz.G.R.110. O 16,00 Gef.Std. przenosi się do Tscherkassy (gotowe o 18,00); o 18,30 planowe odejście bez nacisku wroga. Dzień wcześniej, 24.9.43, wylądowali spadochroniarze wroga w rejonie Tscherkassy — rozkaz zabezpieczenia i pogotowia.

26.9.43 do rana wszystkie pojazdy poniżej 8 ton są przeprawione przez Dniepr, od 05,00 przeprawa czołgów i ciężkich pojazdów; o 10,20 rozkaz wyjęcia mostu pontonowego; po południu sprzęt mostowy wyłowiony lub zniszczony, odejście ze zmniejszonego przyczółka bez styczności z wrogiem zakończone wieczorem. Gef.Std. w południowej części Tscherkassy (Leontowitschstr. 128); ok. 20 km w dół rzeki kilka łodzi szturmowych wpadło w ręce wroga.

27.9.43 dywizja przejmuje obronę miasta i komendanturę miejską, współpracuje z Gebietskommissar przy zabezpieczeniu obiektów gospodarczych; wydano rozkaz częściowej ewakuacji południowo-zachodniej części miasta („bandenverdächtig”). O 10,30 pierwszy wypad piechoty wroga przy moście rozbity artylerią; akcja własna z SPW i łodziami szturmowymi bez wyniku.

28.9.43 nowy podział odcinka po rozszerzeniu w prawo; o 22,45 rozkaz korpusu: 29.9.43 dywizja przejmuje dodatkowo odcinek Panz.G.R.394 z 3. Pz.-Div. W korpusowym rozkazie z 29.9.43 także oddanie II./62; Heer.Flak-Abt.277 ma przekazać 6 dział 2 cm do Panz.A.A.11; Panz.-Rgt.15 do Russkaja Poljana, Panz.Pi.Btl.209 do Ternowka; odcinek przejęty o 13,00; prace nad ponownym utworzeniem Div.-Kampfschule.

3.10.43 o 03,00 rozkaz korpusu: dywizja ma być zluzowana częściowo przez 168. J.D. i zebrać się w rejonie Beloserje w gotowości do przerzutu; wstępne rozkazy na załadunek (BvTO). O 11,25 korpus: dotychczasowe rozkazy to tylko środki zapobiegawcze armii, rozkazu załadunku brak, cel i zadanie nieznane; o 11,45 załadunek tylko przygotować. Po południu Panz.A.A.11 zluzowana przez części 168. J.D., Panz.G.R.111 przez Panz.G.R.110; endgültiger Auftrag brak; przydzielono paliwo (dywizja prosiła o nie, bo inaczej nieruchoma).

5.10.43 wieczorem zaczyna się zluzowanie przez 168. J.D., które uwalnia II./Panz.G.R.110 i III./Panz.A.R.119; 167. J.D. ma zluzować resztę (głównie I./Panz.G.R.110 i II./Panz.A.R.119) do 6.10.43 18,00. 6.10.43 o 00,00 przekazanie dowodzenia odcinkiem II./Panz.G.R.110 168. J.D.; o 18,30 Gef.Std. w Stepanki; 7.10.43 dywizja zebrana w rejonie kwaterunkowym.

7.10.43 Div. proponuje drogą Ia III. Panzerkorps zapewnienie 4 V.S. paliwa w stałej gotowości oraz przydzielenie przestrzeni kolumnowej dla oddziałów niezdolnych do ruchu z powodów pojazdowych, zwłaszcza Panz.Gren.-Regimenter.

8.10.43 o 13,06 Ia III. Panzerkorps: dywizja z natychmiastowym skutkiem podporządkowana XXXXVII. Panzerkorps do działania na prawym skrzydle tego korpusu. Marsz w 2 częściach, części pancerne północną drogą; Panz.G.R. mają odesłać nadwyżkę ponad ok. 80 ludzi stanu bojowego na kompanię do Feldersatzbtl. O 14,20 dywizja melduje korpusowi, że paliwa wystarczy tylko na marsz dzienny (nie w nocy), a prośby o przydział paliwa i przestrzeni kolumnowej pozostały bez odzewu.

9.10.43 o 10,30 Gef.Std. w Andrussowka; atak wyznaczono na 10.10.43 o 08,00 (zadanie: zniszczyć przyczółek wroga przy Hf. Smytnizar/Nowo Georgiewsk). Grupa pancerna (Panz.Rgt.15, SPW I./Panz.G.R.110, Flammzug, 2./Panz.A.A.11, I./Panz.A.R.119, części Panz.Pi.Btl.209) ma przerzucić się przez lewą Panz.G.R.110; Stu.Gesch.Abt.911 demonstruje na południu; korpus nie ma dla artylerii amunicji, więc zbiorcze uderzenie ogniowe przy ataku jest niemożliwe.

10.10.43 od 08,00 atak (Panz.G.R.110, 111, grupa pancerna) przeciw przyczółkowi wroga nad Dnieprem: opór zacięty, teren piaszczysty (wydmy), snajperzy; wróg przeprawia nowe siły promem motorowym; ok. 13,00 Ia samodzielnie kieruje Panz.A.A.11 do Nowo Georgijewsk (atak z południa na północ). O 15,00 atak Panz.G.R. ostatecznie utknął — „empfindliche eigene Panzerwaffenausfälle”, własne straty; Stu.Gesch.Abt.911 rozbija atak wroga na Hf. Schumeika.

10.10.43 o 19,45 korpus nakazuje wstrzymać atak zmierzający do zlikwidowania przyczółka; 320. J.D. z podporządkowaną 11. Pz.-Div. przechodzi do obrony (wniosek dywizji o kontynuowanie ataku odrzucony). Panz.G.R.110 podporządkowany 320. J.D. i przejmuje odcinek (prawa granica ok. Nowo Lipowo); Panz.-Rgt.15 jako grupa wsparcia za odcinkiem (do dyspozycji 320. J.D.); II./Panz.G.R.111 po zluzowaniu przez 320. J.D. z 1./Stu.Gesch.Abt.911 jako Eingreifgruppe Donnhauser; Panz.A.A.11 i Stu.Gesch.Abt.911 (bez 1.) jako grupa wsparcia (współpraca z G.R.585); Panz.Pi.Btl.209 i 3./Heer.Flak-Abt.277 pozostają bezpośrednio pod dywizją.

11.10.43 Kampfgruppe „Postel” rozwiązana (15,00), dywizja ponownie bezpośrednio pod XXXXVII. Panzerkorps. Panz.A.A.11 z baterią StuG zostaje pod 320. J.D.; dywizja ma utworzyć jako rezerwę korpusu grupę (Stab i II./Panz.G.R.111, I./Panz.A.R.119, Stab i 1 bateria Stu.Gesch.Abt.911) w rejonie Kalaborok. O 18,50 K.G.: na rozkaz Heeresgruppe planowany na 12.10.43 atak się nie odbędzie, dywizja ma przejść do obrony.

W nocy 11/12.10.43 próba zablokowania miejsca przeprawy minami pływającymi nie powiodła się z powodu mielizn; 12.10.43 rano obserwowano ruchy zmiany wojsk wroga, artyleria je zwalcza. Po południu operacja I./Panz.G.R.111 w wydmach zakończona sukcesem (mało strat własnych, zdobycz, „erhebliche blutige Verluste” wroga); 13.10.43 wypad na ostatni wydmowy punkt oporu wroga nie powiódł się w nocy, ponowiony po południu.

12.10.43 o 10,30 dywizja melduje korpusowi, że piaszczysty teren tak pogorszył stan pojazdów gąsienicowych, że przy dalszych dłuższych marszach należy liczyć na dalsze straty; planowe naprawy są niemożliwe, bo warsztaty dywizji są jeszcze w rejonie Smela; nowa bateria StuG z warsztatu przekazana Korpusowi ma być użyta za odcinkiem dywizji.

12.10.43 o 11,45 fernmündlicher rozkaz korpusu: od 15,00 Stab i II./Panz.G.R.111, II./Panz.Rgt.15 i I./Panz.A.R.119 mają być gotowe do załadunku na Bhf. Snamenka (od wieczora), przy czym zadanie grupy i organizacja zaopatrzenia nieznane; o 13,13 korpus zgadza się, by Stab Panz.Rgt.15 został w rejonie Smela dla napraw i zaopatrzenia pułku; 15,00 odmarsz Panz.-Abt. i I./Panz.A.R.119, 16,30 II./Panz.G.R.111, 17,00 Stab Panz.G.R.111; o 21,00 korpus koryguje: ładowane tylko części gąsienicowe, kołowe maszerują lądem.

13.10.43 rano I./Panz.G.R.111 i jednostki pułkowe zostają wyłączone, odcinek przejmuje Panz.G.R.110; batalion zwolniony do XXXXVIII. Panzerkorps. Załadunek części gąsienicowych na Bhf. Snamenka opóźnia się z powodu braku pociągów i lokomotyw, których nie przygotowano planowo.

15.10.43 o 01,25 fernschriftlicher rozkaz XXXXVII. Panzerkorps: Div.Stab i Panz.Pi.Btl.209 (bez 1 kp.) mają zostać zwolnione i skierowane do XXXXVIII. Panzerkorps; o 11,30 także Stab i III./Panz.A.R.119; o 12,00 320. J.D. przejmuje odcinek Panz.G.R.110; Div.Stab odmaszerowuje, Gef.Std. w Stepanki. Armia rozkazuje, że pozostałe w rejonie 320. J.D. części (Panz.G.R.110, II./Panz.A.R.119, 2./Panz.Pi.Btl.209, 3./Heer.Flak-Abt.277, Panz.A.A.11, część trosów) mają być zluzowane w nocy 15/16 i 16/17.10.43 i przewiezione koleją ze Snamenka do Mironowka; 16.10.43 o 11,00 Gef.Std. w Lasurzy.

16.10.43 wg rozkazów korpusu planowano atak w celu częściowego zlikwidowania przyczółka Sselischtsche z użyciem Gruppe Kaldrack (Panz.G.R.111, II./Panz.-Rgt.15, I./Panz.A.R.119). O 18,45 korpus: atak nie zostanie przeprowadzony, grupa ma być gotowa do wsparcia prawego skrzydła 112. J.D.; przydzielony dywizji rejon zbiórki jest zajęty przez tyły dywizji stacjonarnych.

17.10.43 o 08,10 na rozkaz Heeresgruppe zatrzymano części dywizji kierowane przez XXXXVII. Pz.-Korps do dyspozycji Heeresgruppe; o 13,45 wstępna wiadomość korpusu, a o 14,00 rozkaz: części dywizji w rejonie XXXXVIII. Pz.-Korps mają być załadowane koleją do Alexandrija (stacje: Mironowka dla kołowych, Tempi dla czołgów), dywizja ma się zebrać w rejonie Alexandrija do dyspozycji AOK 8; załadunek i zbiórkę części pozostałych pod XXXXVII. Pz.-Korps prowadzi AOK 8. Panz.G.R.111 miał na 4 dni zluzować 20. Panz.Gren.Div. (10,25), ale o 11,05 korpus anulował.

18.10.43 marsz utrudniony całkowitym rozmoknięciem dróg; o 07,00 załadowany pociąg z częścią Panz.Pi.Btl.209; w Tempi załadunek II./Panz.Rgt.15 i I./Panz.A.R.119; Gef.Std. po południu w Mironowka; o 20,00 dopiero po usilnych prośbach przydzielono pociąg dla sztabu, załadunek zakończony przed północą.

19.10.43 o 01,00 odjazd sztabu; o 14,00 przybycie do Alexandrija, Gef.Std. Alexandrija-Ost. Dywizja podporządkowana XXXX. Panzerkorps (wraz z 6. Pz.-Div., SS-Panz.Gren.Div. „Totenkopf” i 376. J.D.), zbiera się w rejonie Protopopowka–Alexandrija i od 20.10.43 o 12,00 przejmuje odcinek zabezpieczający (od południowego skraju Krassnaja Nikolajewka do NE skraju Petrosagorje). Dotąd przybyły m.in. Stab i I./Panz.G.R.110 (bez 3. Kp.), II./Panz.A.R.119 (bez 4. Battr.), 3. i 4./Heer.Flak-Abt.277, Panz.Pi.Btl.209 (bez 1 kp.); Gruppe Henze, Div.-Sich.Abt. i Panz.Pi.Btl.209 podporządkowane tymczasowo 376. I.D.

19.10.43 wieczorem dywizja melduje korpusowi, że do planowanego na 21.10.43 ataku korpusu nie przybędą istotne siły bojowe; Panz.A.A.11 stoi gotowa do załadunku w Snamenka i ma szybko się załadować, a część „schlammbeweglich” dotrzeć lądem; 20.10.43 (08,45) Div. powtarza, że na 21.10.43 będą co najwyżej Aufkl.Abt., I./Panz.A.R.119 i reszta Panz.G.R.110, a Panz.G.R.111 i III./Panz.A.R.119 nie dotrą.

20.10.43 o 10,30 nalot wroga na Alexandrija opóźnia rozładunek na dworcu o co najmniej 10 godzin (uszkodzone lokomotywy); o 12,30 korpus nakazuje wysłać wzmocnioną kompanię do Nowo Starodub i przygotować do wysadzenia przeprawę przez Ingulez; Sich.-Abt. przejmuje odcinek (19,00 na miejscu). O 14,00 wstępna decyzja Ia korpusu: zaplanowany na 21.10.43 atak raczej się nie odbędzie, zbiórka dywizji w drodze ma być zakończona bez względu na dalsze posuwanie się wroga na południe; o 20,00 rozkaz korpusu: atak 21.10.43 odwołany, dywizja zachowuje dotychczasowy odcinek i przesuwa siły w sile batalionu z baterią do Nowo Starodub dla zabezpieczenia przeprawy przez Ingulez.

21.10.43 nocą w odcinku Panz.G.R.110 starcie patroli; rano część I. batalionu przebija Losowatski i walczy o kot. 185,1; o 13,45 meldunek: kot. 185,1 jest mocno obsadzona, atak z marszu nie powiódł się — Div. rozkazuje go nie powtarzać. O 06,00 Panz.A.A.11 zluzowała Div.Sich.Abt.; o 08,50 korpus: Panz.A.A.24 (24. Pz.-Div.) ma jeszcze dziś zluzować Panz.A.A.11 w Nowo Starodub i pójdzie pod 376. J.D.

21.10.43 wieczorem korpus (fernmündlich przez szefa) informuje, że Heeresgruppe prawdopodobnie rozkaże uderzenie grupy pancernej z rejonu Nowo Starodub na Sselenoje, aby przerwać marsz wroga, i że korpus powierzy to 11. Pz.-Div., przydzielając jej grupę pancerną SS „Totenkopf”; o 17,50 wstępna wiadomość staje się rozkazem. Div. zwraca korpusowi uwagę, że atak z własnego odcinka uważała za bardzo udany, a nowe przesunięcia znowu spowodują znaczne straty pojazdów. O 16,00 Gef.Std. do Woroschilowka; Panz.A.A.11 zluzowana do rana 22.10.43

22.10.43 od 11,50 atak grupy pancernej v. Lauchert (części Panz.-Rgt.15, Panz.-Rgt. SS „Totenkopf”, SPW-Kp. SS „Totenkopf” i Panz.A.A.11, I./Panz.A.R.119, Wespen SS „Totenkopf” i 6 Wespen 23. Pz.-Div., 1 Zug Panz.Pi.Btl.209, 1 bateria StuG SS „Totenkopf” i 1./Stu.Gesch.Abt.911) przez Alexandrowka–Balachowka na Iwanowka i dalej Selenoje; Kampfgruppe Kaldrack (II./Panz.G.R.110 i 9. i 10./Panz.G.R.111) w przyczółku bez styczności z wrogiem, Panz.A.A.24 zabezpiecza most; wróg się cofa przed czołówką, dobra pomoc Luftwaffe. O 15,00 u Gruppe Henze od 12,00 ataki wroga siłą batalionu koło Losowatski, obrona trwa; o 16,25 Div. samodzielnie decyduje, by grupa pancerna w nocy zrobiła „Igel” w osiągniętych stanowiskach i rano uderzyła na Petrowo; K.G. 13,00: po ataku dywizja ma się zebrać w rejonie Gurowka (Gruppe Henze zluzowana przez części SS „Totenkopf” i 376. J.D.).

22.10.43 Div. zwraca uwagę korpusowi (14,35), że kolejne przesunięcie spowoduje znów wypadnięcie wielu pojazdów i czołgów, a przerzut zależy od paliwa; prosi o zmianę rozkazu armii, bo ma tu „kampfkräftige Teile” i szybkie wykorzystanie ataku.

Wg spisu podporządkowań w KTB Nr. 11 od 22.10.43 dywizja jest pod Gen.Kdo. LVII. Panz.-Korps (do 1.11.43): gefechte na wschód i południe od Alexandrija, potem marsz i walki w rejonie południowo-zachodnim od Losowatka.