Indeks Historyczny Panzer III

1.4.43 o 5:00 6. Pz.Div. przejmuje dowodzenie na pozostałym odcinku dywizji. Części 11. Pz.Div., których z powodu rozmytych dróg nie udało się zluzować (Pz.Gren.Rgt. 111 bez I. batalionu, I./Pz.A.R. 119 i 1 kompania Pz.Pi.Btl. 209, w rejonie Werchne Ssaltow), podlegają do odwołania 6. Pz.Div. Pozostałe jednostki stoją we wschodniej i południowo-wschodniej części Charkowa. Planowane przemieszczenie do rejonu odświeżania (Perekopi – Wyssokopolje – Schelestewo – Artemowka – Tschutowo) zostaje przerwane z powodu nieprzejezdności dróg. Pz.Rgt. 15, le.Stu.Geschtz.Abt. 911 i II./Pz.Gren.Rgt. 110 są już w nowym rejonie kwaterunkowym. 4.4.43 ostatnie części zluzowane przez 6. Pz.Div., ale zostają jeszcze w rejonie działań. 6–7.4.43, po poprawie pogody, reszta dywizji maszeruje objazdem przez Krasnograd do nowego rejonu, a sztab przenosi się do Nowo-Iwanowki.

14.4.43 podczas kursu saperskiego Pz.Rgt. 15 i le.Stu.Geschtz.Abt. 911 przy Panz.Pi.Btl. 209 w Resunenkowo około 15:00 wybuchają mina w drewnianej skrzyni i mina typu T. Ginie 25 uczestników kursu, 14 zostaje rannych.

19.4.43 rozkaz o podziale Panz.Jäg.Abt. 61 (w KTB brak szczegółów). 24.5.43 rozkaz o wznowieniu Panz.Jäg.Abt. 61 ze sztabem i 2.(Sfl.)Kp.: sztab opuszcza Lehr-Abt./11. Panz.-Division, 1.(Sfl.)/Panz.Jäg.Abt. 61 odchodzi z le.Stu.Geschtz.Abt. 911 i wraca do Jäg.Abt., a 2.(Rahmen)/Panz.Jäg.Abt. 61 opuszcza Lehr-Abt. Do dowodzenia Lehr- i Ersatz-Abt. zostaje rozkazem powołany sztab Ersatz-Btl. 11. Panz.-Division.

Zakończenie odświeżania dywizji do końca kwietnia, w związku z nowym użyciem bojowym, nie jest zapewnione: dostawy części zamiennych, broni i sprzętu są opóźnione, a duża część nie dotarła w ogóle. Dywizja wielokrotnie meldowała o tym przełożonym.

23.4.43 po wpłynięciu A.H.M. 9. Ausgabe z 7.4.43, Ziff. 31, Kradschtz.-Btl. 61 zostaje przemianowany na Panzer-Aufklärungs-Abteilung 11.

25.4.43 w Nowo Borissowce, na stanowisku dowodzenia Füsilier-Rgt. „Groß-Deutschland”, odbywa się odprawa wstępna; uczestnicy: Kdr. XXXXVIII. Panz.-Korps (jednocześnie jako Kdr. 11. Panz.-Div.), Kdr. Inf.Div. „Groß-Deutschland”, Kdr. Panz.Gren.Rgt. 110, Pz.A.R. 119, Pz.Pi.Btl. 209 i Ia 11. Panz.-Div. Potem Ia 11. Panz.-Div. nawiązuje łączność z 167. Inf.-Div.; rozpoznanie terenu i rejonu zbiórki w odcinku I.R. 339 167. I.D. 26.4.43 omówienie wyników rozpoznania; przygotowania do marszu jednostek zdolnych do walki z rejonu odświeżania do rejonu pośredniego i zbiórki; trudności drogowe i marszowe (marsze nocne, krótka noc).

Od 12:00 dywizja podlega operacyjnie Pz.A.O.K. 4 (kryptonim „Auffrischungs-Stab Charkow”). Data wg tytułu KTB (26–28.4.43); strona 10 podaje tylko „ab 12,00 Uhr”.

26.4.43 Heeresgruppe Süd przyznaje 200–300 t przestrzeni kolumnowej od 1.5.43. 27.4.43 Panz.Pi.Btl. 209 poprawia drogi do rejonu kwaterunkowego II; dzięki objazdowi marsz dywizji możliwy jest dwiema drogami, ale tylko nocą. 28.4.43 o 2:30 wpływa rozkaz XXXXVIII. Panz.-Korps Ia Nr. 643/43 Chefs. z 27.4.43 (już zniszczony); polecenia marszowe zebrane w rozkazie dywizji Ia Nr. 108/43 g.Kdos. z 28.4.43. Pz.Gren.Rgt. 110 (ok. 2 kompanie) załadowane na kolumny Kdr. Div.Nachschb.Tr. 61 maszeruje do rejonu kwaterunkowego II. Korpus informuje, że przestrzeń tonażowa (240 t) dotrze 29.4.43 w południe; przydział po połowie dla Pz.Gren.Rgt. 110 i 111. Wieczorem Pz.A.R. 119 i Heeres-Flak-Abt. 277 maszerują do rejonu II.

Na rozkaz OKH z wszystkich pojazdów i tablic usuwa się taktyczny znak dywizji i odznakę tradycyjną.

O 0:00 dywizja podlega znów taktycznie XXXXVIII. Pz.-Korps. Odprawy z szefami Pz.A.O.K. 4 i XXXXVIII. Pz.K., Ia 167. Inf.-Div. i Inf.-Div. „Großdeutschland” oraz z dowódcami podległych jednostek: planowana zbiórka, prowadzenie natarcia, rozpoznanie i rejony wyjściowe.

Planowana operacja (nazwa nie podana w KTB): 30.4.43 o 2:00 ogłoszony „x-Tag”, o 16:45 przesunięty rozkazem korpusu o 4 dni. 3.5.43 na rozkaz korpusu dotychczasowy x-Tag uchylony, nowy zostanie wyznaczony. 10.5.43 dowódca Heeresgruppe Süd w kwaterze Pz.A.O.K. 4 oznajmia, że planowana dotąd operacja zostaje odłożona na później, być może w zmienionym składzie.

II./Pz.Rgt. 6 (3. Pz.Div.) miał zostać podporządkowany 11. Pz.Div.: 30.4.43 korpus obiecuje podporządkowanie, 1.5.43 dowódca dywizjonu melduje się w kwaterze dywizji, a transport opóźniony o 4 dni. 8.5.43 dywizjon, częściowo już w rejonie rozładunku, dostaje rozkaz powrotu do 3. Pz.Div.; podporządkowanie nie wchodzi w życie.

30.4.43 do dywizji zostają podporządkowani: Art.-Rgt.-Stab z.b.V. 70 z s.Art.Abt. 101 (s.F.H.), I./A.R. 108 (le.F.H.) i III./A.R. 109 (Mörser); zbierają się w rejonie kwaterunkowym II. Kw.Transport-Komp. z.b.V. 941 trafia po połowie do Pz.Gren.Rgt. 110 i 111. Brüko B 22 podporządkowany Panz.Pi.Btl. 209. 9.5.43 odchodzi sztab A.R. 70 z s.Art.Abt. 101. 11.5.43 kończy się podporządkowanie I./A.R. 108, III./A.R. 109 i Brüko B 22.

7.5.43 w nalocie na stację Skorodochowo bomby powodują „erhebliche Ausfälle”: w jednym Heeres-Flak-Abt. 25 zabitych i co najmniej 50 rannych. W nocy 7/8.5.43 dalsze naloty z oświetleniem i bombami na Rollbahn i cały rejon kwaterunkowy dywizji, szkody niewielkie.

10.5.43 po odprawie u Pz.A.O.K. 4 każda dywizja pancerna ma wystawić za główną linią obrony grupę interwencyjną. O 23:00 korpus zapowiada rezerwę: 1 pułk Pz.Gren., 1 dywizjon artylerii, 1 dywizjon pancerny i 1 kompania saperów, zbiórka do 13.5.43. 11.5.43 o 9:00 rozkaz wykonawczy: do dowódcy Pz.Gren.Rgt. 110 podporządkowani zostają II./Pz.Rgt. 15, II./Pz.A.R. 119 i 2./Pz.Pi.Btl. 209 (Eingreifgruppe Henze), marsz od 19:00. W nocy 11/12.5.43 II./Pz.Rgt. 15 i II./Pz.Gren.Rgt. 110 docierają do rejonu pośredniego Ssenoje, 13.5.43 do wyznaczonego rejonu na NE od Graiworon.

W nocy 14/15.5.43 samoloty wroga zrzucają na NE od rejonu dywizji ok. 40 spadochroniarzy, część w niemieckich mundurach. Zwalczanie trwa do 16.5.43 i kończy się po przeczesaniu lasu na południe od Kolontajewa.

W dniach 17–18.5.43 gen.-mjr Mickl przejmuje zastępczo dowództwo dywizji po gen.-lejt. v. Choltitzu, który z powodu choroby został wysłany na urlop do Niemiec.

W dniach 19–22.5.43 dywizja otrzymuje baterię 6 ciężkich haubic polowych (s.F.H.) na podwoziu Panzer IV.

19.5.43–22.5.43 intensywne szkolenie oddziałów dywizji, nastawione na przyszłe użycie: przełamanie głęboko echelonowanego systemu obrony, współdziałanie Pz.Gren. z czołgami i działami szturmowymi, szkolenie przeciwgazowe. 21.5.43 do dywizji zostaje podporządkowany czasowo do celów szkoleniowych Brüko B 22. 27.5.43 gra wojenna w sztabie dywizji (planowane prowadzenie walki). 28.5.43 odprawa dowódców w XXXXVIII. Pz.-Korps, wpływają nowe rozkazy o marszu do rejonu zbiórki i przewidywanym prowadzeniu walki. 29.5.43–31.5.43 dywizja składa meldunek o planowanym prowadzeniu natarcia. 2.6.43 dowódca dywizji i Ia uczestniczą w grze wojennej w Pz.A.O.K. 4, 5.6.43 w XXXXVIII. Pz.-Korps.

Od 1.8.43 do 20.9.43 dywizja jest podporządkowana XXXXVIII. Pz.-Korps. Wg spisu w KTB Nr. 11 w tym okresie: walki w rejonie Graiworon, odejście na odcinek Boromlja, walki na północ od Achtyrki, odejście na pozycję Olesochnja oraz walki odwrotowe na zachód od Worskli między Achtyrką a Oposchnją.

2.8.43 o 06,00, po nocnej zmianie III./Gren.Rgt.164 (57. I.D.) przez II./Panz.Gren.Rgt.110, dywizja przejmuje odcinek Panz.Gren.Rgt.111 (II./Panz.Gren.Rgt.110 podporządkowany PGR111). Dodatkowo podporządkowane są 1./Panz.Jäg.Abt.61 i 1./Stu.Gesch.Abt.911.

3.8.43 o 08,45 XXXXVIII. Pz.-Korps (wróg atakuje LII. A.K.) nakazuje zaalarmować grupę pancerną (Panz.-Rgt.15), I./Panz.Gren.Rgt.110 i I./Panz.Art.Rgt.119 i przesunąć je do Striguny do dyspozycji 4. Panzer-Armee. Podporządkowanie korpusowi pozostaje bez zmian, użycie tylko przez armię; odmarsz ok. 11,30.

Od 04,30 4.8.43 atak wroga siłą batalionu piechoty na I./Panz.Gren.Rgt.111 i włamanie; kontratak Panz.Aufkl.Abt.11 pod Nowo i Russkaja Beresowka. I./Panz.Gren.Rgt.111 broniło odcinka 9 km przy bardzo małych stanach i cofnęło się na północny skraj obu Beresowka; utracono łączność z jedną kompanią.

4.8.43 do dywizji podporządkowano batalion 332. I.D. (III./Gren.Rgt.678) oraz kompanię ochrony sztabu korpusu. W rejon Potschajewo przybyła 7. Pz.-Div., której dowódca został wprowadzony w sytuację w sztabie dywizji o 16,00.

Od 06,25 5.8.43 rosyjski atak po silnym przygotowaniu artyleryjskim; ok. 08,30 atak ok. 20 czołgów wroga wzdłuż Rollbahn na południe. Oba bataliony Panz.Gren.Rgt.110 i III./Gren.Rgt.678 zostają rozbite, między PGR111 a PGR110 powstaje luka 6 km. 7. Pz.-Div. kontratakuje wzdłuż Rollbahn na północ.

5.8.43 pierwsze elementy grupy pancernej docierają o 16,35 do Lomnaja i podejmują walkę z czołgami wroga. Wieczorem korpus nakazuje utrzymać linię 218,5 – Iwanowskaja Lissiza – 213,3, a Ia korpusu żąda wypadu do Pokrowka zgodnie z rozkazem armii.

W KTB wspomniano poległego dowódcę pułku Panz.Art.Rgt.119 (data śmierci w tekście nie jest podana). 5.8.43 o 20,45 zatwierdzono tymczasowe dowodzenie pułkiem przez dowódcę Heer.Flak-Abt.277.

6.8.43 Panz.-Rgt.15 oczyszcza Golowtschino (09,15); III./Panz.-Rgt.15 w ciężkiej walce z silnymi działami Pak w Iwanowskaja Lissiza. O 15,40 II./Panz.-Rgt.15 wchodzi w południowy skraj Chotmyshsk, ale zdobycie miejscowości uznano za niemożliwe i batalion wycofano; ok. 16,00 atak 15 czołgów wroga z kot. 213,3.

Po południu 6.8.43 czołgi wroga pojawiają się w Graiworon (Panz.Pi.Btl.209 przejmuje obronę). O 19,05 30 czołgów wroga wdziera się do północnej części Dorogoschtsch; o 20,00 Panz.Gren.Rgt.110 odpiera atak na Dorogoschtsch (ok. 12 czołgów wroga zniszczono), rozproszone oddziały cofają się.

6.8.43 Panz.-Rgt.15 melduje o 19,05 brak paliwa uniemożliwiający wykonanie zadania, a o 19,20 trudności zaopatrzeniowe (nie może oderwać się od wroga). Stu.Gesch.Abt.911 zostaje o 19,10 zgłoszona jako całkowicie rozproszona i bez dowódcy po jego wypadnięciu.

7.8.43 grupa Lomnaja zostaje odcięta przez zablokowanie mostów w Graiworon (01,40); Gruppe Buchholz (Panz.Gren.Rgt.110) jest tymczasowo podporządkowana 7. Pz.-Div. (do 09,17). Korpus nakazuje cofnąć grupę Lomnaja nad Worsklę i utworzyć front obronny. O 12,00 Panz.Aufkl.Abt.11 opuszcza Lomnaja po udanym kontrataku i wysadza 3 mosty.

7.8.43 obserwowano ok. 20, potem 22 czołgi wroga i kolumnę ok. 50 pojazdów (15,00–15,40); ok. 45 czołgów i 1–3 bataliony piechoty wroga stoją pod Popowka (16,45). O 15,50 korpus nakazuje cofnięcie w nocy 7/8.8.43 na linię Tarassowka–Dernowoka. Mosty na Worskli i Worskliza są wysadzone, Panz.-Rgt.15 i Panz.Aufkl.Abt.11 mają się przebijać do Achtyrki (16,45). Stanowisko dowodzenia dywizji: 06,00 Jesdozkoje, 13,30 Poshnja, 18,00 Petschiny.

7.8.43 grupa Lomnaja jest zaopatrywana z powietrza (19,45) i ma dotrzeć do Trostjanetz. Gruppe Lauchert (Panz.-Rgt.15 z podporządkowanymi) zatrzymuje się o 23,00 na północ od Bairak, dalej na Achtyrkę.

7.8.43 o 10,45 rozkaz dla Panz.-Rgt.15: z resztkami artylerii i grenadierów pancernych, maszerując przez Golowtschino, przebić się na zachód.

7.8.43 o 12,35 rozkaz dla Panz.Aufkl.Abt.11: marsz pod dowództwem Kdr. Panz.Gren.Rgt.111 z podporządkowanymi Panz.-Rgt.15, I./Panz.Gren.Rgt.110 i częścią Panz.Artl.Rgt.119 do Bolschaja Pissarewka i na północny zachód od niej.

8.8.43 o 05,05 Gruppe Buchholz (Panz.Gren.Rgt.110) zostaje wyrzucona z Poshnja, nowa pozycja pod Dernowoje. Gef.Std. przenosi się o 13,30 do Ljudcha i ok. 16,45 jest zagrożone przez czołgi wroga od północy; ewakuacja przebiega bez strat osobowych. Trostjanez znajduje się pod ostrzałem czołgów i zostaje opuszczony (17,00), silne włamanie u Panz.Gren.Rgt.110; wieczorem pułk odchodzi na Boromlja.

8.8.43 Ib otrzymuje zadanie przeczesania kompanii warsztatowej w poszukiwaniu sprawnych czołgów i skierowania ich do Gef.Std. O 18,50 Panz.Gren.Rgt.110 dociera do Feldlager 2,5 km na zachód od Ljudsha w eskorcie 3 czołgów Panther przydzielonych przez korpus.

Od 07,00 9.8.43 Panz.Gren.Rgt.110 zdobywa Trostjanez atakiem ze wschodu na zachód. Resztki Panz.-Rgt.15, Panz.Aufkl.Abt.11, Panz.Artl.Rgt.119, Panz.Jäg.Abt.61 i Stu.Geschtz.Abt.911 przebiły się do Achtyrki; grupa pancerna z 20 czołgami dociera do Trostjanez (08,28). Panz.Gren.Rgt.110 z Panz.-Rgt.15 zdobywa też Ssmorodino.

9.8.43 dowódca 4. Panzer-Armee Generaloberst Hoth jest o 10,00 w sztabie dywizji. Stan dywizji wg KTB: siły bojowe spadły do minimum, stan fizyczny i zwłaszcza moralny załóg jest „bedenklich”, współdziałanie rodzajów broni niemożliwe. Panz.Gren.Rgt.111 zbiera się w Klimentoff i musi być całkowicie na nowo wyposażone i uzbrojone (braki w broni przeciwpancernej i drobnym sprzęcie); środki łączności utracone, sztaby do ponownego sformowania.

9.8.43 o 19,50 XXXXVIII. Pz.-Korps nakazuje wstrzymać atak i bronić się za odcinkiem Boromlja. Dywizja broni odcinka od południowego skraju Trostjanez do ujścia Belka-Bach do Boromlja (Panz.Gren.Rgt.110 po prawej, Panz.Gren.Rgt.111 po lewej); sąsiedzi: z prawej LII. A.K. (19. Pz.-Div.), z lewej 7. Pz.-Div.

10.8.43 odejście na odcinek Boromlja przebiega bez trudności, wróg infiltruje do Belka. O 12,20 atak kompanii z czołgami u mostu: jedyny sprawny Sturmgeschütz zniszcza 2, a potem kolejne 4 czołgi T34. Wieczorem akcja „Zuckerfabrik” (I./Panz.Gren.Rgt.111, Panz.Pi.Btl.209, wszystkie sprawne czołgi): cukrownia zdobyta, wróg trzyma jeszcze lasek na zachód od niej, który zdobyto ok. 22,15; „Eigene Verluste”. Belka ponownie obsadzona przez Panz.Aufkl.Abt.11 (21,15), objawy rozkładu i zmęczenia.

11.8.43 o 04,00 atak słabego batalionu piechoty wroga na północ od Stanowa, kontratak. O 12,15 stany: Aufkl.Abt. ok. 50 ludzi, I./Panz.G.R.111 ok. 80, II./Panz.G.R.111 ok. 100; Div.-Führer melduje dowódcy korpusu, że oddziały są „am Ende ihrer Kraft”, a oficerów o odpowiedniej osobowości jest niewielu. O 13,00 wróg dociera do środka Belka, o 16,45 Belka jest oczyszczona; o 17,10 atak batalionu z Trostjanez-Ost (Smorodino) na cukrownię zostaje odparty przez resztki Panz.Pi.Btl.209.

11.8.43 o 10,25 korpus podporządkowuje taktycznie resztki 19. Pz.-Div. (od 16,00). O 10,38 podporządkowana zostaje le.F.H.Abt.818 (2 baterie), o 13,05 bateria Sturmgeschütze z 10 działami do zniszczenia przyczółka wroga. Odcinek do Worskli przejmuje G.D., Panz.G.R.74 z 19. Pz.-Div. stoi w HKL od Worskli do Trostjanez.

Od 04,50 12.8.43 atak „Sandschlucht” na ostatni przyczółek wroga zachodnio od Boromlja: wróg w zasadzie rozbity, straty wroga, zdobycz i jeńcy. O 02,00 Eisenbahnbrücke Trostjanez na Boromlja została wysadzona przez Panz.Pi.Btl.209. Gef.Std. przeniesione o 13,50 do lasu 3 km na północ od Maschtschanka.

12.8.43 o 11,30 Div.-Führer zwraca uwagę szefa korpusu na brak oficerów, w szczególności 4 dowódców batalionów; bataliony prowadzą częściowo bardzo młodzi Leutnanci.